CPAP cihazının yan etkilerinin neredeyse tamamı maskeden, havanın kuruluğundan ya da basınç ayarından kaynaklanır; cihazın kendisinden değil. En sık görülenler maske kaçağı (hastaların %75,4'ü), ağız kuruluğu (%70,6), cihaz sesi (%57,5) ve burun kuruluğu (%54,4). Bu yazıdaki 15 yan etkinin tamamı maske tipini değiştirerek, ısıtmalı nemlendirici kullanarak, başlığı gevşeterek, rampa ve ekshalasyon rahatlaması özelliklerini açarak ya da basıncı hekiminize yeniden ayarlatarak giderilebilir. Kalıcı hasar bırakan bir CPAP yan etkisi bilinmiyor.
CPAP tedavisini bırakanların çoğu cihaz işe yaramadığı için değil, bir yan etkiye çözüm bulamadığı için bırakır. Oysa bu yan etkilerin neredeyse tamamı maskeden, havanın kuruluğundan ya da basınç ayarından kaynaklanır ve üçü de değiştirilebilir.
Aşağıda 15 yan etkinin her biri için önce nedenini, sonra sırayla denenecek çözümleri bulacaksınız. Basınç değişikliği gerektiren maddelerde bunu ayrıca belirttik: cihaz basıncını kendiniz değiştirmeyin, o ayar uyku hekiminizin titrasyon raporuna bağlıdır.
CPAP yan etkileri ne kadar yaygın?
Yan etkiler istisna değil, kural. Uzun süredir CPAP kullanan 1.484 hastayla yapılan InterfaceVent çalışmasında (Respiratory Research, 2021) hastaların bildirdiği oranlar şöyle:
| Yan etki | Bildiren hasta oranı |
|---|---|
| Maske kaçağı | %75,4 |
| Ağız kuruluğu | %70,6 |
| Cihaz veya maske sesi | %57,5 |
| Burun kuruluğu | %54,4 |
| Burun tıkanıklığı | %41,7 |
| Göz kızarıklığı | %36,2 |
| Maske ağrısı | %31,9 |
| Maskenin açtığı yara | %27,6 |
| Başlık (kayış) ağrısı | %27,3 |
Aynı çalışmanın en dikkat çekici bulgusu şu: hastanın hissettiği kaçak ile cihazın raporladığı kaçak birbirini tutmuyor. Yani uygulamanızda kaçak grafiği temiz görünürken yüzünüzde hava kaçağı hissediyorsanız, hissettiğiniz doğrudur. Cihaz raporuna bakıp "sorun yok" demek yeterli değil.
Yan etkilerin çoğu ilk aydadır ve kalıcı değildir. Yeni başlayanların uyum takvimini CPAP cihazı kullanmaya başlayanlarda ilk 90 gün yazısında ayrıntılı anlattık.
15 yan etki, nedeni ve ilk denenecek çözüm
| # | Yan etki | En sık nedeni | İlk denenecek |
|---|---|---|---|
| 1 | Mide ve bağırsak şişkinliği | Ağızdan nefes, yüksek basınç | Ekshalasyon rahatlaması (EPR / Flex) |
| 2 | Göğüste baskı hissi | Uyum dönemi, kuru hava | Rampa süresini uzatmak |
| 3 | Klostrofobi | Yüzü çok kapatan maske | Gündüz maske alıştırması |
| 4 | Öksürük | Kuru hava, kirli filtre | Nemlendirici ve filtre değişimi |
| 5 | Göz kuruluğu ve kızarıklık | Burun köprüsünden kaçak | Maske boyunu veya tipini değiştirmek |
| 6 | Ağız kuruluğu | Uykuda ağzın açılması | Çene bandı ya da ağız-burun maskesi |
| 7 | Burun kuruluğu ve kanama | Düşük nem ayarı | Isıtmalı nemlendiriciyi yükseltmek |
| 8 | Kulakta basınç hissi | Sinüs tıkanıklığı | Tuzlu su spreyi ve nem artırımı |
| 9 | Baş ağrısı | Aşırı sıkılmış başlık, sinüs | Başlığı gevşetmek |
| 10 | Uykuya dalamama | Maske hissi ve kaygı | Rampa ve gündüz alıştırma |
| 11 | Cihaz sesinin artması | Kaçak, hortumda su | Bağlantı ve filtre kontrolü |
| 12 | Nefes veremiyormuş hissi | Basınca karşı nefes verme | Ekshalasyon rahatlaması |
| 13 | Burun tıkanıklığı, sinüs tahrişi | Kuru ve doğrudan hava akımı | Isıtmalı nemlendirici |
| 14 | Ciltte kızarıklık ve yara | Sıkı başlık, kirli maske | Günlük temizlik, başlığı gevşetmek |
| 15 | Diş ve çene ağrısı | Ağız kuruluğu, çene baskısı | Nemi artırmak, maske tipini değiştirmek |
1. CPAP cihazı mideyi neden şişiriyor (aerofaji)?
Mide ve bağırsak şişkinliği, tıp dilinde aerofaji, havanın soluk borusu yerine yemek borusundan mideye kaçmasıyla oluşur. InterfaceVent çalışmasında hastaların %8,3'ü bu şikâyeti bildirmiştir. Sabah geğirme, gaz, karın gerginliği ve kramp şeklinde ortaya çıkar; çoğunlukla ilk ay içinde başlar.
Üç ana nedeni var: ağzınızın uykuda açılması, cihaz basıncının olması gerekenden yüksek olması ve yutkunma refleksinizin henüz basınçlı havaya alışmamış olması.
Ne yapmalı:
Ekshalasyon rahatlamasını açın. ResMed cihazlarında EPR, Philips DreamStation 2'de C-Flex / A-Flex adıyla geçer. Nefes verirken basıncı düşürerek mideye giden hava miktarını azaltır.
Ağzınızın açık uyuyup uyumadığını kontrol edin. Burun maskesi kullanıp ağzınız açılıyorsa hava en kısa yoldan mideye gider. Çene bandı ya da ağız-burun maskesi bu yolu kapatır.
Yatak başını 10–15 cm yükseltin. Yer çekimi havanın mideye inmesini zorlaştırır.
Yan yatın. Sırtüstü pozisyonda hem apne sayısı hem aerofaji artar.
Basıncı hekiminizle konuşun. Yukarıdakiler işe yaramazsa titrasyon değeriniz gözden geçirilmelidir. Sabit basınç yerine otomatik CPAP cihazına geçmek, gecenin büyük bölümünü daha düşük basınçta geçirmenizi sağladığı için sıkça işe yarar.
Bu şikâyeti ayrı bir yazıda daha ayrıntılı ele almıştık: CPAP cihazı kullandığımda neden mideme hava dolmuş gibi uyanıyorum?
2. CPAP kullanırken göğüste baskı hissetmek normal mi?
İlk haftalarda göğüste dolgunluk ya da hafif baskı hissi, akciğerlerin sürekli pozitif basınca alışma sürecinin bir parçasıdır ve genellikle birkaç hafta içinde geçer. Nemlendirilmemiş kuru hava da göğüste tahriş hissi yaratabilir.
Ne yapmalı:
Rampa süresini uzatın. Rampa, cihazın düşük basınçtan başlayıp ayarlanan basınca kademeli çıkmasıdır. 20–45 dakikaya çıkarmak uykuya dalma anını en rahat basınçta geçirmenizi sağlar.
Nem ayarını yükseltin. Kuru hava alt solunum yollarını tahriş eder.
Ekshalasyon rahatlamasını açın (ResMed EPR, Philips C-Flex).
Yatmadan önce maske takılıyken 5 dakika yavaş nefes egzersizi yapın. Basınca karşı gerilmek baskı hissini artırır.
Uyarı: Baskı hissi ağrıya dönüşüyorsa, kola ya da çeneye yayılıyorsa, terleme veya çarpıntı eşlik ediyorsa bu bir CPAP yan etkisi değildir. Cihazı bırakın ve acil tıbbi yardım alın. Uyku apnesi ile kalp arasındaki ilişkiyi uyku apnesi ve kalp hastalıkları arasındaki bağlantı yazısında anlattık.
3. Maske takınca boğuluyormuş gibi hissediyorum, ne yapmalıyım?
Klostrofobi hissi, yüzü çok kapatan maskelerde ve tedaviye fazla hızlı geçildiğinde ortaya çıkar. Kaynağı maskenin fiziksel sıkılığı değil, kaçış hissinin kaybolmasıdır; bu yüzden çözümü de maskeyi sıkmak değil, kontrol duygusunu geri vermektir.
Ne yapmalı:
Gündüz alıştırma yapın. Maskeyi cihaza bağlamadan, televizyon izlerken 15–20 dakika takın. Birkaç gün sonra cihaza bağlayıp oturarak deneyin. Yatağa ancak bu adım rahatladığında geçin.
Görüş alanını kapatmayan maskeye geçin. Burun yastıkçığı maskeler yüzün en küçük bölümünü kapatır. Kafa üstünden hortum çıkışlı modeller de ferahlık hissini artırır.
Rampayı açın. Düşük basınçta uykuya dalmak, boğulma hissinin ana tetikleyicisini ortadan kaldırır.
Hortumu yatak başına asın. Yüzünüzü çeken ağırlık azalınca maske daha az fark edilir.
Maske tiplerinin farklarını CPAP maskesi türleri ve CPAP maskesi seçim rehberi yazılarında karşılaştırdık; modelleri CPAP maskesi sayfamızdan inceleyebilirsiniz.
4. CPAP cihazı neden öksürüğe yol açıyor?
CPAP kullanırken başlayan kuru öksürüğün kaynağı hemen her zaman havanın kendisidir: yeterince nemlendirilmemiş hava boğazı kurutur, kirli filtre ve temizlenmemiş ekipman ise tozu ve mikroorganizmaları doğrudan solunum yoluna taşır.
Ne yapmalı:
Isıtmalı nemlendiriciyi devreye alın ya da mevcut ayarı bir kademe yükseltin.
Filtreyi değiştirin. Tek kullanımlık filtreler ayda bir değişir; yıkanabilir filtreler haftada bir yıkanır ve altı ayda bir yenilenir. CPAP filtresi stoğunuzu bitirmeyin — cihazı filtresiz çalıştırmak en zararlı alışkanlıktır.
Su haznesini her gün boşaltın. Kalan suyun üstüne su eklemeyin; hazneyi boşaltıp durulayın ve taze su koyun.
Hortumu haftada bir yıkayın. Ayrıntılar: CPAP ekipmanlarını nasıl temizlersiniz?
Ağzınızdan kaçak varsa kapatın. Ağızdan kaçan hava boğazı doğrudan kurutur.
Öksürüğe balgam, ateş ya da nefes darlığı eşlik ediyorsa bu bir CPAP yan etkisi değil, enfeksiyon olabilir; grip ve soğuk algınlığında CPAP cihazı kullanımı yazısına bakın ve hekiminize danışın.
5. CPAP kullanırken gözlerim neden kuruyor ve kızarıyor?
Göz kuruluğunun tek bir nedeni vardır: maskenin burun köprüsünden yukarı kaçırdığı hava. İnce bir hava akımı gece boyunca göz kapağının altına üfler ve gözyaşı filmini kurutur. InterfaceVent çalışmasında hastaların %36,2'si göz kızarıklığı bildirmiştir. Sabah batma, kum hissi ve kızarıklıkla uyanırsınız.
Ne yapmalı:
Maske boyunu kontrol edin. Kaçak çoğu zaman maskenin büyük gelmesindendir. Başlığı sıkmak kaçağı artırır, çünkü silikon yastık deforme olur; bir küçük boy çoğu zaman sorunu bitirir.
Burun yastıkçığı maskeye geçin. Burun köprüsüne hiç temas etmediği için o bölgeden kaçak da olmaz.
Maske astarı kullanın. İnce bez astar, cilt ile silikon arasını kapatır.
Yastığınızı değiştirin. Kalın yastık maskeyi yana kaydırıp kaçak açar; CPAP yastıkları maskeye yer bırakacak şekilde oyulmuştur.
Suni gözyaşı damlası kullanın — hekiminizin önerdiği, tercihen koruyucusuz olanı.
Kaçağın tüm nedenlerini CPAP maskesi kaçakları: nedenleri ve çözümleri yazısında topladık; göz kuruluğunun ayrıntısı için CPAP cihazı kullanırken gözlerim neden kuruyor? yazısına bakabilirsiniz.
6. CPAP cihazı ağzımı neden kurutuyor?
Ağız kuruluğu, CPAP kullanıcılarının en sık bildirdiği ikinci şikâyettir (%70,6). Nedeni tektir: uykuda ağzınız açılıyor. Burun maskesi kullanıyorsanız cihazın verdiği hava burnunuzdan girip ağzınızdan çıkar; bu sürekli akım ağzı çölleştirir. Aynı zamanda tedavi basıncı da düşer, çünkü hava kaçıyordur.
Ne yapmalı:
Çene bandı deneyin. En ucuz ve en hızlı çözüm. Ağzı kapalı tutar, hem kuruluğu hem kaçağı azaltır.
Ağız-burun (full face) maskeye geçin. Çene bandı işe yaramıyorsa ya da burnunuz sürekli tıkalıysa doğru adım budur.
Isıtmalı nemlendiriciyi yükseltin ve mümkünse ısıtmalı hortum kullanın.
Yatmadan önce su için. Ağız kurutucu ilaç kullanıyorsanız (antihistaminik, idrar söktürücü) zamanlamasını hekiminizle konuşun.
Ağız kuruluğu masum bir konfor sorunu değil: aynı çalışmada ağız kuruluğu ile tedaviyi bırakma arasında anlamlı ilişki bulunmuştur. Bu şikâyeti çözmek doğrudan tedavinin devamını sağlar.
7. CPAP burun kuruluğu ve burun kanaması yapar mı?
Evet. Nem verilmeden ya da düşük nem ayarıyla üflenen hava burun mukozasını kurutur; hastaların %54,4'ü burun kuruluğu bildirir. Kuruyan mukoza çatlar, kabuklanır ve bazı kişilerde sabah hafif burun kanamasına yol açar. Kış aylarında ev havası zaten kuru olduğu için şikâyet artar.
Ne yapmalı:
Isıtmalı nemlendiriciyi kullanın ve ayarı kademe kademe yükseltin. Nemlendiricisiz cihaz kullanıyorsanız bu şikâyet için en etkili tek adım nemlendirici eklemektir; CPAP cihazında konfor artırma ve nemlendirici yazımıza bakın.
Isıtmalı hortuma geçin. Nemli hava soğuk hortumda yoğuşup suya döner; ısıtmalı hortum nemi maskeye kadar taşır ve hortumda su birikmesini de önler.
Tuzlu su (salin) spreyi kullanın — yatmadan önce ve sabah.
Cihazı radyatörün ve klimanın önünden çekin. Odanın havası kuruysa cihaz da kuru hava üfler.
Kanama birkaç günde geçmiyor ya da miktarı artıyorsa cihazı kullanmayı sürdürmeden önce hekiminize başvurun.
8. CPAP kullanırken kulaklarımda basınç hissi neden oluyor?
Kulakta dolgunluk, tıkanıklık ya da "uçak iniyormuş" hissi, basınçlı havanın östaki borusuna ulaşmasıyla oluşur. Burnunuz tıkalıysa ya da sinüzitiniz varsa risk artar, çünkü basınç boşalacak yol bulamaz. Nadiren orta kulakta barotravmaya yol açabilir.
Ne yapmalı:
Önce burun tıkanıklığını çözün — tuzlu su yıkaması, nem artırımı, hekiminizin uygun gördüğü sprey.
Rampayı açın ki basınç kademeli yükselsin.
Ağız-burun maskesi deneyin. Hava akımının doğrudan burun boşluğuna yönelmesini azaltır.
Soğuk algınlığı ve alerji dönemlerinde ek dikkat gösterin. Sinüzit uyku apnesi yapar mı? yazımız bu döngüyü anlatıyor.
Uyarı: Kulak ağrısı, işitme kaybı ya da kulakta akıntı varsa cihazı kullanmayı bırakın ve kulak burun boğaz hekimine başvurun. Bu tabloda kendi başınıza ayar denemesi yapmayın.
9. CPAP cihazı baş ağrısı yapar mı?
CPAP'a bağlı sabah baş ağrısının üç tipik nedeni vardır: aşırı sıkılmış başlık, sinüs tıkanıklığıyla birleşen basınç ve nadiren gereğinden yüksek basınç ayarı. Ağrının yeri ipucu verir: alın ve göz çevresi sinüs kaynaklı, şakak ve ense ise başlık kaynaklıdır.
Ne yapmalı:
Başlığı gevşetin. Doğru sıkılığın ölçüsü şudur: maske kenarı ile yanağınız arasına iki parmağınız zorlanmadan girebilmeli. Kaçak varsa çözüm sıkmak değil, boy ya da tip değiştirmektir.
Sinüsü açın — nem artırımı ve tuzlu su yıkaması.
Maske tipini değiştirin. Alından destek alan maskeler bazı kişilerde ağrı yapar; burun yastıkçığı bu teması tümüyle kaldırır.
Kullanım verinize bakın. Baş ağrısı sürüyorsa ve cihaz kayıtlarında AHİ yüksek görünüyorsa sorun basınçtadır. Verilerinizi nasıl okuyacağınızı CPAP SD kart veri raporlama programları yazısında anlattık; değerlendirmeyi hekiminizle yapın.
Tedaviye rağmen süren sabah baş ağrısı ve yorgunluk, apnelerin devam ettiğinin işareti olabilir: CPAP cihazı kullanıyorum, neden hâlâ apnelerim var?
10. CPAP takınca uykuya dalamıyorum, ne yapmalıyım?
İlk haftalarda uykuya dalma süresinin uzaması beklenen bir durumdur. Yüzünüzde bir cisim, kulağınızda bir ses ve burnunuzda bir hava akımı varken beynin uykuya geçmesi zaman alır. Buna tedavinin işe yaramayacağı kaygısı eklendiğinde kısır döngü kurulur.
Ne yapmalı:
Rampa süresini uzatın ki uykuya dalarken basınç en düşük seviyede olsun.
Gündüz alıştırma yapın. Maskeyi uyanıkken takmak, uykuya dalma anında beynin maskeyi "yeni" bulmasını engeller.
Yatış saatinizi sabitleyin ve maskeyi ışıkları söndürmeden önce takın; yatağa girip sonra takmak uyanıklığı uzatır.
Küçük maske deneyin. Burun yastıkçığı maskeler en az fark edilenlerdir.
Cihaz sesini fon sesi olarak kabullenin. Modern cihazlar yaklaşık 26–30 dBA aralığındadır; sessizlikten rahatsız oluyorsanız düşük hacimde beyaz gürültü işe yarar.
Uyku hijyeni önerilerini iyi bir gece uykusu için yararlı ipuçları yazısında topladık.
11. CPAP cihazımın sesi neden arttı?
Yeni bir CPAP cihazı sessizdir. Sesin sonradan artması her zaman bir bakım eksikliği ya da arıza işaretidir, cihazın doğası değil. Hastaların %57,5'i cihaz veya maske sesi bildirmiştir ve bu, InterfaceVent çalışmasında gündüz uykululuğuyla ilişkili bulunan yan etkilerden biridir.
Ses kaynağını ayırt etmek kolaydır:
| Ses türü | Kaynağı | Çözüm |
|---|---|---|
| Islık, tıslama | Maske kaçağı | Yastığı temizleyin, boy veya tip değiştirin |
| Gargara, fokurdama | Hortumda yoğuşma suyu | Isıtmalı hortum, nem ayarını düşürün |
| Uğultunun artması | Tıkalı filtre | Filtreyi değiştirin |
| Titreşim, tıkırtı | Gevşek bağlantı, sert zemin | Bağlantıları kontrol edin, cihazı yumuşak zemine alın |
| Metalik sürtünme sesi | Yıpranmış motor | Teknik servis |
Hortumdaki su sesi için yoğuşma: CPAP hortumunuzda ve maskenizde su nasıl önlenir yazımıza bakın. Yıpranmış CPAP hortumu ve conta değişimi çoğu ses sorununu bitirir. Model bazında ses seviyelerini CPAP cihazı ses seviyeleri ve sessiz CPAP cihazları yazısında karşılaştırdık.
12. CPAP kullanırken nefes veremiyormuş gibi hissediyorum, neden?
Bu his, basınca karşı nefes vermenin doğal sonucudur. Cihaz hava üflerken siz nefes vermeye çalışırsınız; iki akım karşılaşır ve göğsünüzde direnç hissedersiniz. Uyum dönemine özgüdür ve neredeyse tamamı ayarla çözülür.
Ne yapmalı:
Ekshalasyon rahatlamasını açın. ResMed'de EPR 1–3, Philips'te C-Flex / A-Flex. Nefes verirken basıncı düşürür; bu özellik tam olarak bu şikâyet için tasarlanmıştır.
Rampayı kullanın.
Otomatik CPAP'a geçmeyi hekiminizle konuşun. Sabit basınç gece boyunca aynı kalır; otomatik CPAP ise ihtiyaca göre iner çıkar ve gecelik ortalama basınç düşer.
Nefes verirken direnmeyin. Yavaş ve uzun nefes verin; kısa ve zorlu nefes verme direnci artırır.
Uyarı: Gündüz de süren nefes darlığı CPAP'ın yan etkisi değildir; kalp ya da akciğer kaynaklı bir durumu işaret edebilir, hekiminize başvurun. Farklı bir cihaz tipine ihtiyacınız olduğu düşünülüyorsa CPAP, otomatik CPAP ve BiPAP arasındaki farklar yazısı karar sürecini anlatıyor.
13. CPAP burun tıkanıklığı ve sinüs tahrişi yapar mı?
Evet; hastaların %41,7'si burun tıkanıklığı bildirir. Kuru ve doğrudan üflenen hava burun mukozasını tahriş eder, tahriş olan mukoza şişer ve tıkanıklık yapar. Bu bir kısır döngüdür: tıkanıklık arttıkça ağızdan nefes alırsınız, ağızdan nefes de ağız kuruluğu ve kaçak getirir.
Ne yapmalı:
Isıtmalı nemlendirici — bu maddede en etkili tek adım budur.
Tuzlu su ile burun yıkaması yapın, yatmadan önce.
Alerjiyi kontrol altına alın. Yatak odasındaki toz akarı ve polen yükünü azaltın; adımları CPAP cihazı kullanırken alerjilere nasıl engel olursunuz yazısında sıraladık.
Filtreyi düzenli değiştirin; alerjiniz varsa ince filtre kullanın.
Tıkanıklık kalıcıysa hekime görünün. Septum deviasyonu ya da kronik sinüzit varsa çözülmesi gereken şey cihaz ayarı değil, o sorundur.
Burnunuza uygulanacak hiçbir ilacı — dekonjestan sprey dahil — hekiminize sormadan uzun süre kullanmayın.
14. CPAP maskesi yüzümde neden kızarıklık ve yara bırakıyor?
Ciltteki kızarıklık, iz ve açık yara maskenin en görünür yan etkisidir: hastaların %31,9'u maske ağrısı, %27,6'sı maskenin açtığı yara bildirmiştir. Nedenleri sırasıyla aşırı sıkılmış başlık, temizlenmemiş silikon yastık, gece boyunca biriken ter ve yıpranmış maske malzemesidir. En sık zarar gören yer burun köprüsüdür.
Ne yapmalı:
Başlığı gevşetin. Sıkılık kaçağı çözmez, cildi keser; iki parmak kuralını uygulayın.
Maskeyi her sabah silin. Yastığı ılık su ve sabunla yıkayıp havayla kurutun. Cilt yağı silikonun sızdırmazlığını da bozar.
Yüzünüzü yatmadan önce yıkayın, temas bölgesine yağlı krem sürmeyin.
Maske astarı kullanın ya da temas noktasına ince bir koruyucu bant koyun.
Yastığı zamanında değiştirin. Silikon yastıklar 1–3 ayda, başlık yaklaşık 6 ayda yıpranır. SGK maske ödemesinin takvimini SGK CPAP maskesi ödemesini ne zaman yapar? yazısında anlattık.
Burun köprüsü sürekli yara oluyorsa burun yastıkçığı maskeye geçin — o bölgeye hiç temas etmez.
Açık yara, akıntı ya da yayılan kızarıklık varsa maskeyi o bölgeye temas ettirmeyi bırakın ve hekiminize başvurun. Ayrıntı: CPAP cihazı kullanırken kızarıklık ve yaralar neden olur?
15. CPAP kullanırken dişlerim ve çenem neden ağrıyor?
Diş ve çene ağrısının iki ayrı kaynağı vardır ve karıştırılmamalıdır. Birincisi ağız kuruluğu: tükürük azalınca diş minesi ve diş etleri korumasız kalır, hassasiyet ve diş eti çekilmesi görülebilir. İkincisi çene bandının ya da ağız-burun maskesinin çeneye uyguladığı baskıdır; özellikle çene eklemi (TME) sorunu olanlarda sabah çene ağrısı yapar.
Ne yapmalı:
Önce ağız kuruluğunu çözün (6. madde) — bu, diş şikâyetlerinin çoğunu ortadan kaldırır.
Çene bandını gevşetin ya da yerine ağız-burun maskesi kullanın.
Diş hekiminize CPAP kullandığınızı söyleyin. Florür içeren diş macunu ve daha sık kontrol önerilebilir.
Diş gıcırdatmanız varsa ayrıca değerlendirilmelidir; ikisi sık birlikte görülür: diş gıcırdatma ve uyku apnesi.
Ağız içi aparat kullanıyorsanız uyumunu diş hekimi ve uyku hekiminizle birlikte gözden geçirin.
CPAP basıncının yüksek geldiğini nasıl anlarım?
Yukarıdaki 15 maddenin beşi doğrudan basınçla ilişkilidir. Basıncın size yüksek geldiğini düşündüren tipik işaretler şunlardır:
Sabahları düzenli olarak şişkin ve gaz sancısıyla uyanmak
Ekshalasyon rahatlaması açıkken bile nefes vermekte zorlanmak
Maskeyi uykuda farkında olmadan çıkarmak
Maske boyu doğru olmasına rağmen kaçağın sürmesi
Kulakta basınç hissi ile sabah baş ağrısının birlikte olması
Bu işaretlerden birkaçı bir aradaysa cihaz kayıtlarınızı — kullanım süresi, AHİ ve kaçak değerleri — alıp uyku hekiminize gidin. Basınç ayarını kendiniz değiştirmeyin. Ayar düşükse apneleriniz tedavisiz kalır, yüksekse yan etkiler artar; ikisinin de karşılığı reçetenizde ve titrasyon raporunuzdadır. Kayıtları nasıl okuyacağınızı CPAP cihazının işe yarayıp yaramadığını nasıl anlarım? yazısında anlattık.
CPAP'ın nadir görülen uzun vadeli yan etkileri var mı?
CPAP tedavisinin bilinen kalıcı bir zararı yoktur; onlarca yıldır kullanılan ve obstrüktif uyku apnesinde Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM) tarafından birinci sıra tedavi olarak önerilen yöntemdir. Yine de iki durum ayrıca bilinmelidir:
Ses değişikliği ve boğazda tahriş. Uzun süre nemlendirilmemiş hava soluyanlarda ses kısıklığı görülebilir; nem ayarı düzeltildiğinde geriler.
Tedaviye bağlı merkezî apne (kompleks uyku apnesi). Nadirdir. CPAP tedavisine başladıktan sonra tıkanma tipi apneler düzelirken merkezî tipte apnelerin ortaya çıkmasıdır. Cihaz kayıtlarında AHİ'nin düşmemesi ya da yükselmesiyle fark edilir. Çözümü cihazı bırakmak değildir; hekiminiz basınç ayarını değiştirebilir ya da farklı bir cihaz tipine geçilmesini değerlendirebilir. Bu değerlendirme yalnızca uyku hekimi tarafından yapılır.
Terazinin diğer kefesini de görmek gerekir: tedavi edilmeyen uyku apnesinin kalp ve damar sistemi üzerindeki yükü, CPAP'ın konfor sorunlarıyla karşılaştırılamaz. Uyku apnesi kalp krizini tetikliyor ve CPAP cihazının faydaları yazıları bu karşılaştırmayı veriyor.
Hangi belirtide cihazı bırakıp hekime başvurmalıyım?
Bu yazıdaki çözümler konfor sorunları içindir. Aşağıdaki durumlarda ayar denemesi yapmayın, doğrudan hekiminize başvurun:
Göğüs ağrısı; kola ya da çeneye yayılan ağrı, çarpıntı, terleme
Gündüz de süren nefes darlığı
Kulak ağrısı, işitme kaybı ya da kulakta akıntı
Durmayan ya da artan burun kanaması
Yüzde yayılan kızarıklık, akıntılı yara, ateş
Cihazı düzenli kullanmanıza rağmen geçmeyen gündüz uykululuğu ve sabah baş ağrısı
Cihaz kayıtlarında AHİ değerinin yükselmesi
Uyku merkezleri ve göğüs hastalıkları uzmanlıklarına ilişkin bilgi için Türk Toraks Derneği kaynaklarına bakabilirsiniz.
Özet: yan etki, tedaviyi bırakma sebebi değil ayar sebebidir
CPAP tedavisinde yaşanan sorunların hemen tamamı üç değişkene iner: maske, nem ve basınç. Bu yazıdaki 15 maddenin her birinin çözümü bu üçünden birine dokunuyor. Sıralama da hep aynıdır: önce maskeyi ve başlığı düzeltin, sonra nemi ayarlayın, en son basıncı hekiminizle konuşun.
Ekipmanınızın yaşı da belirleyicidir; yıpranmış yastık, gevşemiş başlık ve tıkalı filtre yan etkilerin sessiz kaynağıdır. Yedek parçalarınızı CPAP aksesuarları sayfasından, maske seçeneklerini CPAP maskesi sayfasından inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
CPAP cihazının en sık görülen yan etkileri nelerdir?
En sık görülenler maske kaçağı, ağız kuruluğu, burun kuruluğu, cihaz sesi ve burun tıkanıklığıdır. 1.484 hastalık InterfaceVent çalışmasında kaçak %75,4, ağız kuruluğu %70,6 oranında bildirilmiştir. Hepsi maske tipi, nem ayarı ve basınç ayarıyla ilgilidir; cihazın kendisinden kaynaklanan kalıcı bir zarar bilinmemektedir.
CPAP yan etkileri ne kadar sürede geçer?
Uyum dönemine bağlı yan etkilerin çoğu ilk ay içinde başlar ve doğru ayarla birkaç hafta içinde geriler. Şişkinlik, göğüste baskı ve uykuya dalma güçlüğü tipik olarak geçicidir. Bir ayı aşan ve çözülmeyen şikâyetler ayar sorununa işaret eder; beklemek yerine hekiminize başvurun.
CPAP kullanırken midem neden şişiyor?
Havanın soluk borusu yerine yemek borusundan mideye kaçmasına aerofaji denir ve hastaların yaklaşık %8,3'ünde görülür. En sık nedeni ağzın uykuda açılması ve basıncın yüksek gelmesidir. Ekshalasyon rahatlamasını açmak, çene bandı kullanmak, yan yatmak ve yatak başını yükseltmek çoğu durumda yeterlidir.
CPAP ağız kuruluğu için ne yapmalıyım?
Ağız kuruluğunun nedeni uykuda ağzın açılmasıdır. Önce çene bandı deneyin; yetmezse ağız-burun maskesine geçin. Isıtmalı nemlendiriciyi bir kademe yükseltin ve mümkünse ısıtmalı hortum kullanın. Yatmadan önce su içmek de yardımcı olur. Ağız kuruluğu tedaviyi bırakmayla ilişkili bulunduğu için ihmal edilmemesi gereken bir şikâyettir.
CPAP basıncımın yüksek olduğunu nasıl anlarım?
Sabah şişkinlik, nefes vermekte zorlanma, maskeyi uykuda çıkarma, maske boyu doğru olmasına rağmen süren kaçak ve kulak basıncıyla birlikte baş ağrısı tipik işaretlerdir. Cihaz kayıtlarınızı alıp uyku hekiminize başvurun. Basınç ayarı titrasyon raporuna bağlıdır ve kendiniz değiştirmemelisiniz; önce maskeyi ve nem seviyesini gözden geçirin.
CPAP cihazının uzun vadeli zararı var mı?
CPAP tedavisinin bilinen kalıcı bir zararı yoktur ve obstrüktif uyku apnesinde birinci sıra tedavi olarak önerilir. Nadiren nemlendirilmemiş havaya bağlı ses kısıklığı ve tedaviye bağlı merkezî apne görülebilir. İkincisi cihazı bırakmayı değil, hekim tarafından ayar veya cihaz tipi değerlendirmesini gerektirir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Cihaz ve tedavi kararları için uyku hekiminize başvurun.